Zastosowanie blockchain w instytucjach państwowych


07 lipca 2016

Karolina Marzantowicz

Zastosowanie blockchain w instytucjach państwowych

Precyzyjne określenie czasu ma znaczenie dla wielu wydarzeń w naszym życiu. Kojarzycie weekendowy dodatek do „Gaztety Wyborczej” ze zdjęciami dzieci urodzonych w kilku ostatnich dniach? Zdjęcie, data, godzina, miejsce przyjścia na świat młodego człowieka komunikowane z radością do społeczeństwa – piękna tradycja dzielenia się ze światem radością z okazji powiększenia się rodziny. To jeden z przykładów ważnych wydarzeń. Chcemy mieć również potwierdzenie złożenia PIT-u w terminie, odebrania ważnej przesyłki. Nie tylko obywatele, ale i firmy są zobligowane do różnych działań w określonym terminie: ZUS, podatki, ogłaszanie kwartalnych wyników – to te najbardziej znane.

W dobie internetu i coraz bardziej powszechnej digitalizacji, technologie informatyczne są w stanie zapewnić przejrzystość i niezawisłość zdarzeń biznesowych przechowywanych w formie cyfrowej, jakiej dotąd nie było. A precyzyjne oznaczenie czasu realizacji zdarzeń, takich jak: urodziny dziecka, zakup samochodu, kupno działki, śmierć dziadka, pożyczka niewielkiej kwoty sąsiadowi, ściągnięcie wypożyczonego filmu do obejrzenia, nie jest żadnym problemem. Zarówno urzędy, jak i firmy prywatne przechowują cyfrowe ślady podobnych transakcji w formie baz danych od lat, doskonaląc procesy zasilania danymi i udostępniania informacji.

Rewolucja cyfrowa pcha nowoczesne rozwiązania informatyczne bliżej odbiorcy końcowego, eliminując fizyczne i organizacyjne bariery pomiędzy obywatelami i urzędami, klientami i firmami. W ostatnich latach nastąpił wysyp rozwiązań peer2peer (crowdsourcing, crowdfounding, peer2peer services) wpływając na modele biznesowe stosowane dotychczas.

Łańcuch transakcji zamiast bazy danych

Technologia może zapewnić otwarty i bezpieczny rejestr bardzo różnych zdarzeń bazujac na zaawansowanej matematyce i kryptografii, stając się jednocześnie źródłem odpornym na polityczne i biznesowe nadużycia. Ta technologia to blockchain – opensource’owa rozproszona baza transakcji jakie zachodzą pomiędzy dwiema stronami (obywatel – obywatel, obywatel – państwo, klient – firma). Co ważne transakcji uporządkowanych chronologicznie. Blockchain pozwala nie tylko na gromadzenie transakcji oznaczonych znacznikiem czasu w cyfrowych zbiorach układając je w łańcuch, ale też podpisuje je kryptograficznie – bez możliwości manipulacji raz zapisanych danych. Zmiana danych byłaby niczym zerwanie łańcucha. Ze względu na rozproszony charakter rozwiązania, zatwierdzone transakcje są natychmiast widoczne u wszystkich uczestników "sieci" i każdy z nich ma dostęp do pełnej i kompletnej wersji „bazy”.

Znacznik czasu w systemach informatycznych oraz podpis cyfrowy są używane powszechnie od wielu lat. I to właśnie blockchain ma szanse zostać technologią przyszłości dla instytucji rządowych.

Zaczęło się od płatności (blockchain stosowany do płatności bitcoin). Eksperci z różnych dziedzin aktywnie poszukują możliwych przypadków zastosowania blockchain do transakcji innych niż płatności. Innowatorzy, programiści i przedsiębiorcy proponują inne zastosowania tej technologii, takie jak: zawieranie umów handlowych bez udziału prawników, automatyczne rozliczanie transferu akcji i obligacji bez angażowania giełdy czy izby rozliczeniowej. Pomysły te pokazują, iż można w oparciu o blockchain obsłużyć wszystko od urodzenia dziecka po przeniesienie praw właśności do nieruchomości.

Blockchain ma potencjał, by stać się kluczowym elementem infrastruktury informatycznej dla rządów do realizacji tego, co nazywamy "otwartymi danymi".

Technologia, której można zaufać

Technologia blockchain pozwoli obywatelom dokonywać transakcji (np. takich jak wspominane wcześniej nabywanie tytułu własności lub odpowiednika aktu urodzenia) kiedy chcą, bez prawników, notariuszy lub kolejek w urzędach. Własność zarejestrowana po raz pierwszy w ramach sieci blockchain, może być przenoszona przez samych obywateli, bez udziału urzędu. Co więcej będzie się to działo zgodnie z prawem, bezpiecznie, przy natychmiastowej publikacji informacji. Jest to możliwe, ponieważ blockchain jest publiczną księgą wszystkich poprzednich transakcji, do których dodawane są nowe transakcje. Wraz z przyrostem danych manipulowanie przeszłymi transakcjami staje się coraz trudniejsze. Wzajemne zależności transakcji od siebie dają trwałą integralność zapisanej sekwencji zdarzeń i faktów.

IBM intensywnie bada i eksploruje możliwości rozwijania i dostosowywania blockchain do zastosowań innych niż płatnościowe, od ponad 2 lat. Technologia ta ma szanse odegrać kluczową rolę w ramach szeroko pojętego Internetu Rzeczy. A co z zastosowaniami w sektorze publicznym?

Ewidencja ludności

Od najmłodszych lat życia, najpierw nasi rodzice czy opiekunowie, potem my sami wielokrotnie potrzebowaliśmy aktu urodzenia: do wydania dowodu, paszportu, do zawarcia związku małżeńskiego, rozwodu, zameldowania, poboru świadczeń socjalnych związanych z urodzeniem dziecka itd. Każdorazowo, gdy potrzebujemy odpisu aktu urodzenia, musimy udać się do urzędu, wypełnić wniosek, uiścić opłatę skarbową, odczekać w kolejce na wydanie dokumentu przez urzędnika.

Rejestracja nowonarodzonych obywateli przez rodziców w odpowiednio krótkim czasie jest ważna dla gospodarki krajowej i światowej. Jedna trzecia dzieci w wieku lat pięciu na świecie, nie ma wydanych świadectw urodzenia. UNESCO alarmuje, że brak formalnego statusu obywatelstwa i identyfikatora krajowego (np. PESEL) jest największym czynnikiem ryzyka przyczyniającym się do handlu ludźmi na świecie.

Blockchain – po odpowiednim dostosowaniu – może być wykorzystany przez organy administracji rządowej do wydawania aktów urodzenia i zgonu. Technologia ta da ludziom osobistą kontrolę nad danymi przez nich wprowadzonymi. A ewidencja ludności stanie się bardziej wiarygodna, i precyzyjna. Obywatele, inne urzędy będą mieć dostęp do informacji i potwierdzenia faktu przyjścia na świat człowieka – w formie cyfrowej usługi a nie papierowego dokumentu. Takie rozwiązanie to nie tylko zastąpienie obecnie stosowanych baz danych innymi. Realizacja krytycznych procesów i usług w państwie powiązanych z faktem narodzin i śmierci obywateli, może ulec daleko posuniętej automatyzacji. Stwierdzanie zgonu przez odpowiednie służby ratownicze, medyczne czy policyjne może mieć od razu odzwierciedlenie w rejestrze obywateli. Nikt nie pobierze świadczeń takich jak emerytura czy zasiłek za osobę zmarłą. Nikt nie skorzysta z państwowej służby zdrowia podając się za nieżyjącego obywatela. Nikt nie sprzeda majątku osoby zmarłej przed formalnym postępowaniem sądowym. A zasiłek pogrzebowy automatycznie może zostać wypłacony spadkobiercom. Informacja o zdarzeniu będzie publiczna w ramach danej sieci blockchain. A rząd może zdecydować komu i na jakich warunkach pozwoli korzystać z dostępu do tej informacji.

Podobnie można zoptymalizować rejestr podmiotów gospodarczych. A przy odpowiedniej standaryzacji taki rejestr mógłby funkcjonować w skali krajowej, unijnej czy światowej. Aktualnie Honduras chce prowadzić krajowy rejestr ksiąg wieczystych w oparciu o blockchain.

Dokumentowanie stanu posiadania przez spółki notowane na giełdzie to kolejny przykład do możliwego wdrożenia. Blockchain wykluczyłby manipulowanie stanem posiadania firm i dałby przejrzystość jakiej dotąd nie ma takim instytucjom jak urzędy celne czy skarbowe.

Stan posiadania

Szczęśliwie rejestr ksiąg wieczystych jest już zdigitalizowany w naszym kraju. Ale nadal potrzebujemy notariusza jeśli chcemy sprzedać naszą nieruchomość. Banki udzielające kredytów zabezpieczają sobie prawo do kredytowanych nieruchomości, i muszą korzystać z pośrednictwa sądów do wprowadzenia warunków zastawu. Publiczny rejestr, zabezpieczony kryptograficznie, bez możliwości manipulacji danymi o transakcjach jakie miały miejsce w przeszłości, jest kolejnym etapem ewolucji ksiąg wieczystych. Technologia ta pozwala na bardziej uczciwe i przejrzyste dokonywanie transakcji w obszarze własności, w szczególności własności nieruchomościami.

Ponadto, takie rejestry będą odporne na konflikty polityczne w państwie czy też, skrajnie, upadek państwa. Rozproszony cyfrowy charakter blockchain nie pozwala na zniszczenie dowodów o zawartych transakcjach.

Mogę zapytać o wykształcenie?

Cyfryzacja na szczeblu centralnym w szkolnictwie publicznym postępuje w Polsce coraz sprawniej. Egzaminy gimnazjalne, maturalne są publikowane w serwisach kuratorium edukacji. Systemy szkolne są coraz lepiej zintegrowane na poziomie wojewódzkim i państwowym.

Media regularnie podsyłają głodnym sensacji obywatelom informacje: czy i jakie wyksztalcenie mają osoby pełniące ważne funkcje państwowe. W Pakistanie i Kenii szefowie rządów mają obowiązek posiadać wyższe wykształcenie. Potwierdzenie poświadczenia osiągnieć edukacyjnych danej osoby jest pracochłonnym procesem. Aby usprawnić ten proces, uniwersytety i szkoły ponadgimnazjalne – mogą przechowywać zapisy o uzyskanych wynikach w uniwersalnym, zdecentralizowanym rejestrze. Blockchain może być stosowany do ewidencji stopnia wykształcenia jakie każdy obywatel lub uczeń osiągnie (matura, licencjat, magister, doktorat). Doprowadzi to do większej przejrzystości i uniemożliwi przypisywanie sobie nieposiadanych tytułów. A obywatelom (w każdym wieku) umożliwi selektywne i świadome udostępnianie swoich wyników.

Blockchain może być odpowiedzią na przybliżenie do obywateli instytucji rządowych i publicznych. Na wprowadzenie większej ilości usług, które obywatele mogą realizować samodzielnie. Oraz na zwiększenie i uproszczenie komunikacji i wymiany danych pomiędzy organizacjami państwowymi. Za każdym z tych haseł stoją milionowe oszczędności.

Projekt Hyperledger to inicjatywa stworzenia otwartej i innowacyjnej platformy, gdzie można by standaryzować i dostosowywać blockchain do jak najszerszej gamy zastosowań.

Projekt Hyperledger otrzymał dotychczas kody źródłowe od trzech dużych graczy na rynku blockchainowym Blockstream, Ripple, i Digital Asset.

IBM, lider projektu Hyperledger (www.Hyperledger.org ), głośno opowiada się za potrzebą stworzenia otwartej, innowacyjnej platformy współpracy dla instytucji z różnych środowisk od naukowego, technologicznego przez biznes, gdzie wspólnie można będzie wypracować przyszłe zastosowania blockchain gotowe do implementacji na poziomie całych branż, z zasięgiem światowym.

Zainteresował Cię nasz blog i chcesz wiedzieć więcej?

Zapisz się na nasz newsletter

Na Twój e-mail wyślemy ciekawe informacje związane z blogiem i IBM